دوستداران کشاورزی

v\:* {behavior:url(#default#VML);} o\:* {behavior:url(#default#VML);} w\:* {behavior:url(#default#VML);} .shape {behavior:url(#default#VML);} چکیده: خشکی بعنوان مهمترین تنش غیر زیستی نقش مهمی در کاهش تولید محصول گیاهان زراعی در نواحی خشک و نیمه خشک جهان دارد. از این رو توجه به صفاتی که با میزان تحمل به خشکی در ارتباط هستند از اهمیت ویژه ای برخوردار می باشد. به منظور بررسی اثر تنش خشکی بر شاخص های فلورسانس کلروفیل در شش ژنوتیپ جو، آزمایشی در سال 1389 به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار در گلخانه دانشکده کشاورزی دانشگاه شهید باهنر کرمان انجام گرفت. کرت های اصلی شامل دو سطح آبیاری (60 و 100 درصد نیاز آبی) و کرت های فرعی شامل شش ژنوتیپ جو (یوسف، ماکوئی، نصرت، D10، Mb8314 و Mb8016) بود. نتایج نشان داد محدودیت آبی، تأثیری بر شاخص های فلورسانس کلروفیل در مرحله ساقه دهی نداشت ولی نسبتFv/Fm  یا کارایی فتوشیمیایی فتوسیستم II را در مرحله تولید سنبله کاهش داد. همچنین تنش خشکی در سطح یک درصد تأثیر معنی داری بر محتوی نسبی آب و میزان کلروفیل داشت. در مجموع با توجه به وراثت پذیري عمومی بالا، روابط معنی دار به دست آمده با مقاومت به خشکی، سرعت اندازه گیري بالا، غیر مخرب و ارزان بودن اندازه گیري فلورسانس کلروفیل، شاخص Fv/Fm به عنوان یک معیار مکمل در گزینش ژنوتیپ هاي متحمل خشکی توصیه گردید. در شرایط بررسی شده در این آزمایش، ژنوتیپ Mb8016 بالاترین میانگین صفات اندازه گیری شده را به خود اختصاص داد.   واژه‌های کلیدی: جو، فتوسیستم II، فلورسانس کلروفیل، تنش خشکی.   1. مقدمه خشکسالی و تنش حاصل از آن یکی از مهم ترین و رایج ترین تنش های محیطی است که تولیدات کشاورزی را در کشور ما، با محدودیت روبرو می سازد]4[. استفاده از گونه گیاهی مناسب و ارقام اصلاح شده ای که دارای عملکرد مطلوب و همچنین متحمل به شرایط تنش رطوبتی باشند، امکان استفاده بهتر از منابع آب موجود را میسر نموده و موجب توسعه سطح زیر کشت گیاهان و افزایش بازده تولید می گردد. جو به دليل مقاوم بودن به خشكي، تحمل خاك هاي شور و قليايي، سهولت كشت و كار، قابليت انبارداري بالا، برخورداري ازعملكرد زياد و مرغوبيت علوفه، ساده تر بودن كاشت، داشت و برداشت، دارا بودن مواد قندي و نشاسته اي زياد در مقايسه با زراعت هاي ديگر، از اهميت قابل توجهي در تغذيه دام و طيور برخوردار است. جو از جمله گياهاني است كه در شرايط آب و هوايي كاملاً متفاوت رشد نموده و در مقايسه با گندم، نسبت به خشكي و بيماري ها مقاومتر است]2[. تنش خشکی یکی از مهمترین عوامل محیطی محدود کننده ي فتوسنتز است]11[ چرا که با بسته شدن روزنه ها، CO2  داخل سلولی کاهش می یابد و در نتیجه باعث تجمع ناقلین الکترون پرانرژي، تشکیل رادیکالهاي آزاد، آشفتگی کمپلکسهاي برداشت کننده ي نور و افت کارایی فتوسنتز میگردد]8[ همچنین، تنش آبی با کاهش مقدار پروتئین هاي چسبنده به کلروفیل باعث کاهش پروتئین – رنگدانه هاي برداشت کننده نوري فتوسیستم II می گردد]12[. بنابراین، فتوسیستم II نقش مهمی  در پاسخ فتوسنتزي به عوامل محیطی در گیاهان عالی بازي میکند و تکنیک فلورسانس کلروفیل در سالهاي اخیر در مطالعات اکوفیزیولوژي گیاهی به عنوان یک روش سریع، حساس و غیر تخریبی مورد توجه بسیار قرار گرفته است]5[. انرژی نور جذب شده بوسیله مولکول های کلروفیل در یک برگ می تواند به صورت های زیر در آید: 1-به جریان انداختن عمل فتوسنتز 2-پراکنده شدن به صورت گرما 3-بازگشت مجدد به صورت انرژی تابشی که در واقع فلورسانس کلروفیل همین بخش از انرژی جذب شده است]10[. در حقیقت، مقدار فلورسانس كلروفيل، سالم بودن غشا ي تيلاكوئيد و کارایی نسبی انتقال الکترون را از فتوسيستم II  به  فتوسيستم  I نشان می دهد. وقتی مولکول کینون (اولین کینون گيرنده الكترون فتوسيستم II  در وضعیت كاملاً اكسيده شده (وضعیت باز مركز واكنش فتوسيستم (II هستند، سیستم دارای کمترین فلورسانس (Fo) است که بتدريج با افزايش احيا شدن اين مولكول ها ، فلورسانس افزايش مي يابد. اين روند تا احياي كامل مولكول ها ي آن ادامه پيدا ميكند. در چنين حالتي مركز فتوسيستم در حالت احياي كامل بوده، داراي بيشترين فلورسانس  (Fm)است. در واقع، تنش خشكي با تأثير سوءي كه بر همانندسازي كربن مي گذارد، ظرفيت پذيرش و انتقال الكترون را كاهش داده، در نتيجه سيستم به سرعت به Fm می رسد، که نتیجه آن  كاهش فلورسانس متغير (Fv)خواهد بود. از طرفی، با افزايش شدت نور، سيستم فتوسنتزي با يك روش تنظيمي براي كاهش انرژي القا شده تحريكي، انرژي مازاد را به طريق افزايش خاموشي غير فتوشيميايي به صورت فر آيند غير تشعشعي از دست مي دهد . با اين مكانيسم تنظيمي ، ضمن حفاظت از مركز واكنش، موجب مي گردد كه حداقل صدمه به اين مركز وارد شود]7[. از اين رو، كارآيي فتوشيميايي فتوسيستم  IIبه صورت نسبت ) Fv/Fmنسبت فلورسانس متغیر به فلورسانس ماکزیمم) بیان می شود. بنابراین، تنش های محیطی با تأثیر بر فتوسیستم II باعث کاهش این نسبت می شوند]9[. میزان کلروفیل برگ را می توان بدون ایجاد تخریب در برگها، با استفاده از دستگاه SPAD اندازه گیری کرد. این آزمایش به منظور بررسی اثر کمبود آب بر میزان کلروفیل (SPAD)، فلورسانس کلروفیل و محتوی نسبی آب ژنوتیپ های جو می باشد.   2. مواد و روش ها این تحقیق در سال زراعی 1389 در گلخانه دانشکده کشاورزی دانشکده شهید باهنر کرمان اجرا گردید. برای انجام این پژوهش از هر کدام از گلدانها آزمایش نشت آب به عمل آمد تا نسبت به خروج آب از قسمت انتهایی اطمینان حاصل شود. خاک مورد استفاده نمونه ای مرکب از خاک مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی بود که بعد از سه بار شستشو توده خاک تهیه شد. رطوبت مخلوط خاک در هنگام پر کردن گلدان ها 40 درصد ظرفیت مزرعه بود. سپس هریک از گلدان ها با 1800 گرم خاک پر شد. به منظور انعکاس نور خورشید و جلوگیری از گرم شدن گلدان ها در اثر تابش آفتاب، بدنه ی تمام گلدان ها با ورقه های نازک آلومینیومی پوشانده شدند. آزمایش به صورت طرح بلوک کامل تصادفی با 4 تکرار انجام گرفت. پس از آماده شدن گلدان ها و آبیاری آنها در تاریخ 23/9/1389 تعداد 3 عدد بذر از 6 رقم جو (ماکوئی، نصرت، یوسف،D10، Mb8314، Mb8016) در هر یک از گلدان ها کاشتیم و تا تاریخ 14/12/1389 به رشد خود ادامه دادند. جهت تأمین مواد مغذی و جلوگیری از تنش، محلول غذایی پربار شماره 6 (10%نیتروژن، 1/0% آهن، 8%فسفر، 4%پتاسیم، 1/0% روی، 05/0 مس) همراه با آبیاری به گلدان ها اضافه گردید. جهت جلوگیری از تبخیر از سطح خاک گلدان ها، سطح گلدان ها با یک لایه پرلایت پوشیده شد و رطوبت تمام گلدان ها به 60 و 100 درصد ظرفیت مزرعه رسید و این درصد رطوبت در تمام دوره آزمایش از طریق وزن کردن گلدان ها و جبران آب از دست رفته حفظ شد. برای اعمال تنش خشکی، مقدار آب قابل دسترس گیاه 60% ظرفیت مزرعه تنظیم شد. گلدان ها با فاصله 2 روز آبیاری شدند و در هر نوبت آبیاری میزان آب مصرف شده با توزین گلدان ها با ترازوی دیجیتالیKern 575)  ساخت کشور آلمان( بر حسب گرم اندازه گیری و همان مقدار آب به گلدان ها اضافه شد. اولین اندازه گیری فلورسانس در زمانی انجام شد که بوته ها در مرحله ساقه دهی  بودند. اندازه گیری روی آخرین برگ کاملاً توسعه یافته در یک بوته از هر گلدان انجام شد. برگ هایی انتخاب شدند که وضعیت مشابهی از هر نظر داشته باشند.  دومین اندازه گیری در مرحله  تولید سنبله و روی آخرین برگ توسعه یافته انجام شد. در هر اندازه گیری پارامترهای فلورسانس کلروفیل از دستگاه اندازه گیری فلورسانس Junior-pam  ساخت کشور آلمان قرائت شدند.  برای اندازه گیری پارامترهای فلورسانس کلروفیل، قسمتی از برگ مورد نظر به مدت 30 دقیقه در تاریکی قرار گرفت. سپس با استفاده از دستگاه اندازه گیری فلورسانس، Act.Light به برگ تابیده شد. پس از قرار گرفتن برگ در مقابل این نور، فلورسانس کلروفیل افزایش یافته و به سطح FO می رسد. در FO توان استفاده از انرژی برانگیخته در حداکثر است. بنابراین قسمت بیشتری از انرژی مولکول برانگیخته در واکنش های فتوشیمیایی مصرف شده و فلورسانس حداقل است. وقتی شدت نور کافی باشد، فلورسانس از مقدار FO به حداکثر مقدار خود یعنی Fm افزایش می یابد. این افزایش نشان دهنده افزایش تدریجی عملکرد فلورسانس و کاهش سرعت واکنش های فتوشیمیایی است]5[. یکی دیگر از پارامترهای مهم فلورسانس کلروفیل، Fv است که به صورت Fm-FO به دست می آید. نسبت Fv/Fm حداکثر کارآیی کوآنتومی فتوسیستم 2 برای تبدیل نور جذب شده به انرژی شیمیایی را نشان می دهد. در مرحله اندازه گیری فلورسانس، شاخص کلروفیل نیز بوسیله دستگاه کلروفیل متر )502SPAD- ساخت کشور ژاپن) اندازه گیری و ثبت شد. اندازه گیری کلروفیل از هر گلدان دو نمونه و از همان برگ هایی انجام شد که فلورسانس آنها اندازه گیری شده بود. برای اندازه گیری محتوی آب نسبی برگ ها تمام تکرارهای آزمایش، در یک زمان مشخص (ساعت 12 تا 13) از روز انجام شد. ابتدا قسمت ابتدایی هر برگ به اندازه های مساوی جدا و قسمت وسط برگ داخل نایلون های کوچک زیپ دار قرار گرفت و پس از قطع برگ بلافاصله درب نایلون زیپ شد و داخل نایلون سیاه رنگ دیگر قرار گرفت و پس از آن پاکت ها را در ظرف حاوی یخ قرار داده و درب آن به منظور جلوگیری از ورود نور و انجام فتوسنتز بلافاصله بسته و به سرعت به آزمایشگاه منتقل و وزن تر نمونه ها (M1) با استفاده از ترازوی دیجیتال) LIBROR مدل AEL-40SM ساخت شرکت Shimadzu با دقت 00001/0( محاسبه شد. پس از آن نمونه ها را به مدت 4 ساعت در آب مقطر و در محیط تاریک قرار داده ومجدداً نمونه ها وزن شدند تا وزن نمونه ها در حد اشباع بدست آید (M2). در پایان نمونه ها را در 48 ساعت در دمای 75 درجه سانتی گراد قرار دادیم و سپس وزن خشک نمونه ها (M3) محاسبه شد. با استفاده از فرمول زیر محتوی آ ب نسبی برگ بدست آمد: RWC= M1-M3/M2-M3   برای تجزیه واریانس داده ها و رسم نمودارها از نرم افزارهای آماری SASS  و Excel  استفاده شد.   3. نتايج و بحث محتوای نسبی آب نتایج نشان داد که تنش خشکی در سطح یک درصد تأثیر معنی داری بر محتوای نسبی آب دارد (جدول 1). محتوای نسبی آب در شرایط نرمال 62/102 و در شرایط تنش 10/86  بود. بین ارقام مورد بررسی در محتوای نسبی آب اختلاف معنی داری مشاهده شد. بیشترین آن 84/118 از رقم Mb8016 و کمترین آن 98/84 مربوط به ماکوئی بود (جدول 3). اثر متقابل رقم در تنش بر محتوای نسبی آب معنی دار شد. از آنجا که محتوای  نسبی آب با حجم سلول ارتباط دارد ممکن است بازتاب بهتری از توازون میان عرضه آب به برگ و تعرق ارائه دهد]1[. در شرایط تنش میزان تعرق افزایش می یابد در نتیجه حجم آب سلول کاهش یافته و محتوای آب نسبی کاهش می یابد. با توجه به این که رقم Mb8016 محتوای آب نسبی بیشتری را داشت احتمال می رود این رقم دارای تحمل بیشتری به تنش نسبت به سایر ارقام باشد (نمودار1).                 نمودار 1- اثر ژنوتیپ بر محتوای آب نسبی           جدول 1- نتایج تجزیه واریانس اثر تنش خشکی بر محتوای آب نسبی، کلروفیل و فلورسانس ارقام جو منابع تغییر درجه آزادی محتوای نسبی آب کلروفیل FO FM فلورسانس در مرحله ساقه دهی FO FM فلورسانس در مرحله سنبله دهی تنش 1 **38/3306 **18/237 00/243 00/6348 00/00 **52/263588 **68/3287056 **001/0 رقم 5 **88/1352 44/19 **88/36689 **98/396365 0003/0 57/2139 27/67329 00/00 رقم*تنش خطا 5 36 **72/790 36/111 34/20 63/16 20/4005 31/2615 45/17123 56/51209 *0005/0 0002/0 17/2718 59/3224 04/35015 86/52573 0001/0 00/00 CV% - 18/11 10/13 61/7 73/7 65/1 65/8 88/7 27/1 *و** به ترتیب معنی دار در سطح احتمال 5% و 1%   جدول 2- نتایج مقایسه میانگین اثر تنش خشکی بر محتوای آب نسبی، کلروفیل و فلورسانس تنش محتوای نسبی آب کلروفیل FO FM فلورسانس در مرحله ساقه دهی FO FM فلورسانس در مرحله سنبله دهی نرمال a62/102 a34/33 a71/673 a92/2935 a77/0 b67/581 b04/2645 a78/0 خشکی b10/86 b89/28 a21/669 a92/2912 a77/0 a88/729 a42/3168 b76/0     جدول 3- نتایج مقایسه میانگین اثر رقم  بر محتوای آب نسبی، کلروفیل و فلورسانس رقم محتوای نسبی آب کلروفیل FO FM فلورسانس در مرحله ساقه دهی FO FM فلورسانس در مرحله سنبله دهی یوسف bc68/85 a72/29 d25/583 d6/2614 a78/0 a88/671 ab4/2959 a77/0 Mb8016 a84/118 a42/30 b75/716 ab0/3065 ab76/0 a13/656 ab0/2932 a78/0 D10 b19/97 a59/32 cd50/632 bc8/2860 a78/0 a25/630 b9/2760 a77/0 Mb8314 bc74/85 a33/32 cd50/637 cd3/2792 ab77/0 a63/642 ab9/2859 a77/0 ماکوئی c98/84 a10/29 a50/772 a0/3255 ab76/0 a75/668 a8/3029 a78/0 نصرت bc53/93 a54/32 bc25/686 bc9/2958 ab77/0 a0/665 ab5/2898 a77/0   میزان نسبی کلروفیل (SPAD) نتایج تجزیه واریانس ها نشان داد که تنش خشکی تأثیر معنی داری بر میزان کلروفیل داشت (جدول 1). بیشترین میزان کلروفیل 34/33 از شرایط نرمال حاصل شد. بین ارقام تفاوت معنی داری در میزان کلروفیل مشاهده نشد. بیشترین کلروفیل 59/32 و 54/32  به ترتیب از ارقام D10 و نصرت حاصل شد (جدول 3). در شرایط تنش گونه های اکسیژن فعال شده سبب کاهش و تجزیه کلروفیل می گردند.   میزان Fo و Fm در مرحله ساقه دهی تجزیه واریانس داده ها نشان که تنش خشکی تأثیری بر FO در مرحله ساقه دهی ندارد. بین ارقام مورد مطالعه نیز تفاوت معنی داری مشاهده شد. بیشترین میزان FO 71/673 از شرایط نرمال حاصل شد. بیشترین FO 50/772 مربوط به رقم ماکویی بود. کمترین آن 25/583  در رقم یوسف مشاهده شد. نتایج نشان داد که تنش خشکی تأثیر معنی داری بر میزان Fm در مرحله ساقه دهی نداشت (جدول 1). بیشترین میزان Fm 92/2935 از شرایط نرمال حاصل شد. بیشترین میزان  Fm در مرحله ساقه دهی 3255 مربوط به رقم ماکویی و کمترین آن  6/2614 مربوط به رقم یوسف بود. اثر متقابل رقم در تنش بر میزان Fm معنی دار نشد.   میزان Fo و Fm در مرحله تولید سنبله تجزیه واریانس داده ها نشان که تنش خشکی تأثیری بر FO در مرحله تولید ساقه داشت. بیشترین میزان 88/729 از شرایط تنش حاصل شد. بین ارقام مورد مطالع نیز تفاوت معنی داری مشاهده  نشد. بیشترین میزان FO 88/671 مربوط به رقم یوسف و  کمترین آن 25/630  در رقم D10 مشاهده شد. تنش خشکی تأثیر معنی داری بر میزان Fm در مرحله  تولید سنبله داشت. بیشترین آن 42/3168 از شرایط تنش حاصل شد. بین ارقام تفاوت معنی داری مشاهده شد. رقم ماکویی 8/3029 بیشترین میزان را داشت. اثر متقابل تنش در رقم بر میزان Fm در مرحله سنبله دهی معنی دار نشد.   فلورسانس در مرحله ساقه دهی و تولید سنبله تجزیه واریانس داده ها نشان که تنش خشکی تأثیری بر فلورسانس در مرحله ساقه دهی ندارد. بین ارقام مورد مطالعه نیز تفاوت معنی داری مشاهده نشد (جدول 1) و (نمودار 2). مقایسه میانگین ها نشان داد که بیشترین فلورسانس در این مرحله 78/0 مربوط به ارقام یوسف وD10  بود. بالا بودن کارایی فتوشیمیایی فتوسیستمII این ارقام نشان می دهد که مقدار فتوسنتز آنها بالاتر بوده است به طوری که عملکرد آنها در شرایط تنش شدید نیز بیشتر از دیگر ارقام مورد بررسی بود. تمامی ارقام از نظر معنی داری در یک گروه قرار گرفتند. اما تنش خشکی تأثیر معنی داری بر فلورسانس در مرحله تولید سنبله داشت. بیشترین فلورسانس در این مرحله 78/0 در شرایط نرمال و کمترین آن 76/0 از شرایط تنش حاصل شد (جدول 2). بین ارقام تفاوت معنی داری در فلورسانس مشاهده نشد. Fv/Fm به طور گسترده ای برای نشان دادن تنش ناشی از اختلال ایجاد شده در مراکز فتوشیمیایی استفاده شد ه است، چرا که کاهشFv/Fm  می تواند نتیجه فرآیندهای کاهشی و خسارت نوری به مراکز واکنش فتوسیستم II باشد که هر دو باعث کاهش حداکثر کارآیی کوآنتومی فتوسیستم می شوند]5[. بیشترین فلورسانس در مرحله تولید سنبله 78/0 مربوط به Mb8016 و ماکوئی بود. در مطالعه ای که روی سیب زمینی انجام شده نشان داده شده است که تنش خشکی بیشینه کارایی کوانتومی فتوسیستم II را کاهش می دهد]6[. اما در مطالعه ای که روی گلرنگ پائیزه توسط موحدی دهنوی و همکاران]3[ انجام گرفت بیشینه کارایی کوانتومی فتوسیستم II تحت تأثیر قرار نگرفت. اثر متقابل تنش در رقم بر فلورسانس معنی دار نشد که نشان دهنده واکنش یکسان ارقام در دو محیط از نظر میزان فلورسانس است.   نمودار 2- اثر متقابل تنش در ژنوتیپ بر فلورسانس در مرحله ساقه دهی   4. نتيجه‌گيري در شرایط تنش، کاهش قرائت SPAD می تواند ناشی از کاهش فتوسنتز خالص یا کاهش مقادیر کلروفیل بر اثر تخریب آن به واسطه کم آبی باشد. با توجه به معنی دار بودن اثر تنش خشکی بر محتوی نسبی آب و کلروفیل در مجموع شرایط بررسی شده در گلخانه، ژنوتیپ Mb8016 بالاترین میانگین صفات اندازه گیری شده را به خود اختصاص داد.   تشكر و قدرداني مؤلفین این مقاله وظیفه ي خود میدانند از محققین مرکز تحقیقات کشاورزي استان کرمان  به خاطر در اختیار قرار دادن بذر ارقام مورد آزمایش سپاسگزاري نمایند.   مراجع ]1[ خزاعی ح.، کافی م.، (1382). "تأثیر تنش خشکی بر رشد ریشه و توزیع ماده خشک بین ریشه و بخش هوایی در          ارقام مقاوم و حساس گندم"، مجله پژوهشهای زراعی ایران، سال 1، شماره 1، صفحات 33تا40. ]2[ سيد شريفي ر.، حكم علي پور س.، (1389). "زراعت گياهان علوفه اي"، انتشارات دانشگاه محقق اردبيلي و      عميدي، تبريز.  ]3[ موحدی دهنوی م.، مدرس ثانوی ع.، سروش زاده ع.، جلالی م.، (1383). "تغییرات میزان پرولین، قندهای محلول       کل، کلروفیل (SPAD) و فلورسانس کلروفیل در ارقام گلرنگ پائیزه تحت تنش خشکی و محلول پاشی روی و         منگنز"، مجله بیابان،  سال9، شماره 1، 93تا109.   [4] Abolhasani, K. & Saiedi, G., (2006). “Evaluation of drought tolerance of safflower            lines based on tolerance and sensitivity indices to water stress.” Journal of Science       and Technology of Agriculture and Natural Resources., 10(3), 407-418. (In Farsi). [5]  Baker, N.R. and E. Rosenqvist., (2004). “Applications of chlorophyll fluorescence           Can improve crop production strategies: an examination of future possibilities.”           Journal Exp. Bot., 55, 607–1621. [6] Basu, P. S., Ashoo, S., Sukumaran, N.P. and Sharma, A., (1998). “Changes in net            photosynthetic rate and chlorophyll fluorescence in potato leaves induced by water           stress.” Photosynthetica., 35, 13-19. [7] Bhardway, R. and Singhal, G., (1981). “Effect of water stress on photochemical             activity of chloroplasts during greening etiolated barley seedlings.” Plant Cell            Physiology .,22 (2), 155-162. [8] Griffiths, H., and M.A.J. Parry., (2002). “Plant responses to water stress.” Ann.        Bot., 89, 801- 802.        [9] Ma, B. L., Morison, M. J. and Videng, H. D., (1995). “Leaf greenness and         photosynthetic rates in soybean.” Crop Science., 35, 1411-1414. [10] Maxwell, K. & Johnson, G. N., (2000). “Chlorophyll fluorescence- A practical          Guide. Experimenta.” Botany, 51, 659-668. [11] Sayed,O.H., (2003). “Chlorophyll flourscence as a tool in cereal research.”              Photosynthetica., 3: 321-330.    [12]  Yuan, S., W.L, Liu, N.H. Zhang, M.B. Wang, H.G. Liang, and H.H. Lin., (2005).                “Effects of  water stress on major photosystem II gene expression and protein           metabolism in barley leaves.” Physiol. Plant., 125, 464-473.